روزنامه صبح
آر اس اس خبرجنوب
کل صفحات خبرجنوب
مسکوکات در بازار شیراز
 تبلیغات خبر جنوب تبلیغات خبر جنوب تعالی دانش تبلیغات خبر جنوب
تبلیغات خبر جنوب تبلیغات خبر جنوب
این محبوب های مرگبار، چای و شربت زعفرانی را از دست ما قاپیدند :: روزنامه خبر جنوب :: نیازمندیهای خبر جنوب
NID : 187399
1399/05/14

این محبوب های مرگبار، چای و شربت زعفرانی را از دست ما قاپیدند

چطور شد که با داشتن این همه نوشیدنی دلچسب سنتی، مقام اول نوشابه خورهای جهان شدیم؟
زینب دانشور/ نوشیدنی ها به ویژه از نوع سنتی اش همیشه بهانه های خوشمزه دورهمی ها بودند. برای با هم بودن در کافه ها قهوه می خوریم و همسایه را برای نوشیدن یک لیوان شربت گلاب زعفران یا عرق بیدمشک نسترن دعوت می کنیم البته اگر این ویروس تاجدار بگذارد که دوباره به آن روزها برگردیم. لزومی به گفتن نیست که بین ایرانی ها چای حرف اول را می زند و محبوب ترین نوشیدنی است. فرقی ندارد شمال کشور و در معدن کشت چای باشی یا در جنوب، این نوشیدنی سبز و سیاه در دل مردم جا دارد و در هر مراسمی نوشیده می شود. پس از چای به نظر می رسد نوشابه در جایگاه دوم ایستاده است. این رقیب دلچسب اما آسیب رسان در چندین سال گذشته به راحتی توانسته است جای خود را سفره ایرانی و ذائقه ایرانی باز کند تا جایی که آمارها نشان می ‌دهد مصرف سرانه نوشابه در ایران حدود ۴۲ لیتر در سال است، ‌در حالی ‌که این میزان در کشورهای دیگر حدود ۱۱ تا ۱۲ لیتر است. این آمار به این معنی است که هر ایرانی در ‌سال تا چهار برابر متوسط جهانی نوشابه‌ های گازدار مصرف می‌کند همین هم شده تا ایرانیان مقام اول مصرف نوشابه در دنیا را به نام خود کنند.با این که در ۲۰‌ سال اخیر، مصرف نوشابه ‌های گازدار در کشور نزدیک به ۱۵‌درصد بالا رفته، مصرف شیر و لبنیات تنها حدود یک‌ دهم ‌درصد رشد داشته است.محبوبیت نوشابه در میان سفره ما ایرانی ها تا حدی است که باور ایستادن در صف های طولانی خرید نوشابه برای نسل امروز سخت است اما این حقیت، خاطره کودکی ماست. آن روزها قانون خرید نوشابه در ازای تحویل شیشه های خالی برای بازگرداندن به کارخانه ما را موظف به سالم نگه داشتن شیشه ها می کرد وگرنه از این نوشیدنی شیرین و گازدار خبری نبود. حق انتخاب تنها از میان دو رنگ بود؛ زرد و سیاه. فرقی نداشت کوکای سیاه نصیبت شود یا کانادادرای زرد هرچند زردها همیشه اول بودند. آن روزها دیدن سوسک و جیرجیرک در شیشه های نوشابه هم مانعی برای عشق ورزیدن به این نوشیدنی گوارا و دلچسب نبود نوشیدنی که این روزها در هر مغازه و دکه ای با برندهای مختلف و رنگ ها و طعم های جورواجور در دسترس است. یادش بخیر یکی از سوغاتی‌های حاجی ها از مکه که در گوشه چمدان مخفی شده بود، قوطی های کوکاکولا و پپسی بود نوشابه هایی که باورمان شده بود طعم واقعی دارند و قابل قیاس با نمونه های ایرانی نیستند. آن روزها نوشابه یک نوشیدنی لوکس بود که در هر سفره ای و در هر مهمانی حضور نداشت یکی از فانتزی های ما هم خوردن نوشابه های تگری و خنک با پول تو جیبی های آخر هفته بود که دو نفری و شراکتی، مسابقه‌ای سر می کشیدیم. مدت ها هم با جمع کردن تشتک نوشابه ها که در هر یک کلمه ای درج شده بود دنبال جمله «نوشابه ایرانی ذائقه ایرانی» می گشتیم تا با ارسال به کارخانه برنده قرعه کشی شویم؛ اتفاقی که هرگز نیفتاد.

تاریخچه نوشابه در جهان
شاید برای شما هم سئوال باشد نوشابه چگونه و توسط چه کسی اختراع شد و چه طور این همه محبوبیت یافت. در ادامه به تاریخچه پیدایش این نوشیدنی و برندهای معتبر جهانی آن می پردازیم.

کوکاکولا؛ نوشابه شکست ناپذیر
کوکاکولا یکی از نوشیدنی های غیر الکلی است که در حال حاضر در بیش از 200 کشور جهان به فروش
می رسد.کوکاکولا در اصل رویای یک شیمیدان و داروساز ساده آتلانتایی به نام «جان اسمیت پمبرتون» است. پمبرتون که طی جنگ های داخلی آمریکا مجروح شده بود، برای تسکین دردهایش به مورفین و آرام بخش روی آورده بود.پمبرتون 36 ساله در یکی از بعدازظهرهای سال 1886 با الهام از حس کنجکاوی اش مقداری کوکائین را که از برگ «کوکا» گرفته بود، با مقدار کمی عصاره کافئین و دانه «کولا» در آب گازدار حل کرد و نوشید.بعد از نوشیدن این ترکیب جدید، او احساس کرد که دردهایش کم شده و بنابراین به فکر افتاد تا با عرضه گسترده این نوشیدنی، بازار نوشیدنی های جهان را به تسخیر خودش درآورد.یکی از دوستان نزدیک او به نام «فرانک رابینسون» این نوشیدنی را به خاطر مواد تشکیل دهنده اش «کوکاکولا» نامید و لوگو (علامت) دست نویس آن را خطاطی کرد که تا به امروز به عنوان لوگوی اصلی این نوشیدنی پابرجاست.آن ها این محصول جدید را یک داروی قوی برای شفای بسیاری از بیماری ها معرفی کردند و کسی جز پمبرتون و شریکش رابینسون فرمول ساخت آن را نمی دانست.سال 1888، یعنی دو سال بعد از اختراع این نوشیدنی، پمبرتون بدون این که بداند ترکیبی که درست کرده در آینده چه طرفدارانی پیدا خواهد کرد، فوت کرد اما کمی پیش از فوت دستور ساخت این معجون را در ازای 2300 دلار به «آسا کاندلر» تاجر آمریکایی و شهردار شهر آتلانتا فروخت و در حقیقت کاندلر به عنوان اولین رئیس و مالک نام تجاری کوکاکولا معرفی شد و خیلی زود موفق شد با فروش گسترده کوکاکولا، این ترکیب عجیب را به عنوان یک محصول آمریکایی به جهان عرضه کند.اولین کارخانه کوکاکولا در دالاس تگزاس در سال 1895 میلادی افتتاح شد و کاندلر از همان ابتدا به کمک «جوزف بیدن هارن» بازرگانی اهل می سی سی پی، برای آسان تر کردن کار به جای لیوان و بشکه، کوکاکولا را در بطری های مخصوص و بسته های 6 تایی راهی بازار کرد که مورد توجه مصرف کنندگان قرار گرفت.خیلی زود و تنها در مدت یک سال بعد از تاسیس کارخانه، کوکاکولا به خارج از مرزهای آمریکا هم صادر شد و شهرت جهانی پیدا کرد.مدتی بعد ترکیبات کوکاکولا مورد نقد کارشناسان تغذیه قرار گرفت و کاندلر با حذف کوکائین در سال 1905 و تغییر فرمول ساخت، کوکاکولا را با تبلیغات گسترده ای در سراسر آمریکا توزیع کرد.او در ابتدا کوکاکولا را به صورت مجانی در دهکده ها و جاهای کوچک پخش می کرد و بعد از آن با عرضه کوپن های مخصوص، مردم را به خرید این محصول ترغیب می کرد و در قدم بعدی با درج و چاپ نام کوکاکولا در داروخانه ها و مغازه ها، مجلات و روزنامه ها و روی انواع تقویم و ساعت ها نام کوکاکولا را در ذهن مردم تثبیت کرد.طی سال های بعدی، کوکاکولا همچنان با تبلیغات زیرکانه و تهیه نوشیدنی های مختلف چون کوکای رژیمی فروشش را در اوج نگه داشت و حتی وجود رقیب هایی چون پپسی با فرمول و طعم مشابه هیچ وقت نتوانست این شرکت غول پیکر را از پا دربیاورد.

پپسی رقیب دیرینه کوکا
پپسی کولا در سال 1893 در ایالت کارولینای شمالی به دست یک داروساز جوان به نام «کالیب برادهام» اختراع شد.او چند سال بعد از فارغ التحصیلی، داروخانه ای در نیوبرن کارولینا تاسیس کرد تا این که تصمیم گرفت برای گسترش کارش داروخانه اش را به یک پاتوق تبدیل کند.در روزی از روزهای گرم تابستان 1893 این داروساز 26 ساله با آزمایشات مختلف دست به ترکیب یکسری از آبمیوه‌ها، ادویه جات و شربت ها زد و در نهایت توانست با فرمولی منحصر به فرد و تولید نوشیدنی مخصوص غیرالکلی یکی از محبوب ترین نوشیدنی های دنیا را بسازد.اختراع جدید او ترکیبی بود از کافئین، عصاره مغز گیاه کولا، وانیل و مقادیر اندکی از روغن های مخصوص گیاهی و کمی شکر که در آب گاز دار حل می کرد، این نوشیدنی خیلی زود محبوب شد و «نوشیدنی براد» نام گرفت. سال 1898، براد آنزیم «پپسین» که یکی از اصلی ترین آنزیم های سلول‌های معده است را به نوشیدنی خود اضافه کرده و تصمیم گرفت با شعار «نیرو بخش، نشاط آور و کمک کننده به هضم غذا» نوشیدنی غیرالکلی اش را تبلیغ کند. از این پس نام نوشیدنی او به «پپسی کولا» به دلیل استفاده «پپسین» و گیاه «کولا» تغییر کرد.دستیار آمریکایی آفریقایی اش «جیمز هنری کینگ» اولین نفری بود که این نوشیدنی جدید را امتحان کرد و محصول جدید با استقبال صد چندان مردم روبه رو شد. براد ابتدا در اتاقی و کم کم با تاسیس شرکت به کار تولید نوشابه های دست ساز پرداخت. گرافیستی که در همسایگی داروخانه براد زندگی می کرد مسئولیت طراحی اولین لوگوی (علامت) تجاری برای این نوشیدنی ها را برعهده گرفت و لوگوی پپسی در سال 1903 برای اولین بار در آمریکا رسما به ثبت رسید و اولین شرکت تولید پپسی در آمریکا راه اندازی شد.برادهام با خرید ساختمانی در نیوبرن اولین کارخانه رسمی پپسی را راه اندازی کرد. نوشیدنی پپسی کولا آنقدر پرفروش شد که در انتهای سال 1910 بالغ بر 24 ایالت در آمریکا نماینده انحصاری تولید و پخش پپسی کولا داشتند. البته تبلیغات زیرکانه و هوشمندانه هم در این زمینه کمک زیادی به برادهام کرد. سال 1909 او برای گسترش تجارتش از «بارنی اولدفیلد» راننده مشهور مسابقات رالی کمک گرفت و تبلیغ نوشابه پپسی کولا در روزنامه ها به عنوان یک نوشیدنی نیرو بخش که در دستان راننده مشهور و توانمند مسابقات رانندگی می درخشید به چاپ رسید. شرکت پپسی یکی از اولین شرکت هایی بود که در ایالت متحده از حمل و نقل با اسب و درشکه، به حمل و نقل ماشینی روی آورد و همین مسئله سرعت پخش نوشیدنی ها را افزایش داده و محبوبیت آن را گسترش داد.کمپانی پپسی 17 سال تمام در اوج بود اما با آغاز جنگ جهانی اول و افزایش بهای فعالیت های تجاری، کالیب دست به اقدامات پرخطر زد و با نوسان قیمت شکر، پس از سه سال سخت و نفسگیر، شانس از کالیب روی برگرداند و او ورشکست شد، طوری که سال 1921 تنها 2 کارخانه فعال مانده بودند و در نهایت کالیب برادهام که درمانده و نا امید شده بود کمپانی پپسی را از دست داد و کارخانه پس از دست به دست شدن میان 5 نفر و نزدیک به 10 سال فعالیت بدون سودآوری بالاخره در سال 1931 طی رقابتی با کمپانی کوکاکولا به دست «چارلز گوت» رئیس کارخانه شکلات سازی و فروشگاه های زنجیره ای «لوفت» افتاد و مجددا به یک نماد تجاری موفق تبدیل شد.

فانتا، فانتزی آلمانی ها
در طول جنگ جهانی دوم، کوکا کولا نمی‌ توانست مایع اصلی نوشابه خود را به آلمان نازی وارد کند. از این رو، رئیس کوکا کولا در آلمان یک نوشیدنی جدید به نام فانتا را فقط برای آلمان نازی اختراع کرد.این مدیر خلاق «مکس کیث» نام داشت و با روش جالب خود موفق شد بسیاری از علاقمندان به نوشابه کوکاکولا را به سمت خود جذب کند. جالب است بدانید نوشابه اختراعی او ترکیبی بود از موادی مثل میوه‌ های له شده و آب پنیر؛ بنابراین نوشابه مذکور تفاوت‌ هایی محسوس با نوشابه‌ های مشابه موجود در بازار داشت.اما در نهایت مردم از نوشابه فانتا استقبال بسیاری ‌کردند. نام فانتا برای این نوشابه توسط یک کارمند به نام «جونیپ» و بر اساس کلمه فانتزی انتخاب شد. فانتا بیش از ۷۰ طعم مختلف در سراسر جهان دارد. برای مثال در کشور‌های رومانی، بلغارستان، مقدونیه، بوسنی و هرزگوین و برخی کشور‌های دیگر فانتا با طعم‌ های خاص تری ارائه می ‌شود و در سوئیس و هلند فانتا با طعم انگور فرنگی تولید می ‌شود.

ورود نوشابه به ایران
در کشور ما از گذشته ‌های دور استفاده از طعم‌ دهنده‌ های متنوعی مثل لیمو، بهارنارنج، آویشن و آلبالو در نوشیدنی ‌ها رواج داشته است و مردم نوشابه ‌های طبیعی مختلفی را به‌ صورت سنتی مصرف می‌ کردند اما نوشابه به معنای امروزی آن از سال ۱۳۳۴ با نام تجاری «پپسی ‌کولا» پای خود را به بازار ایران باز کرد. گفته می ‌شود نخستین کسی که صنعت نوشابه‌سازی را به ایران آورد، شخصی بود به نام میرزای تونی. کارخانه این شخص به اسم آلپاین بعدها ورشکسته شد و کسی به اسم میرهاشم آرین آن را خرید و با سرمایه ‌گذاری برادران ساهاکیان، از سرمایه‌ داران معروف تبریزی، قراردادی برای تولید نوشابه با کمپانی کوکاکولا منعقد شد.این کارخانه بزرگ ‌ترین کارخانه تولید نوشابه غیر الکلی بود. با این حال شرکت زمزم نخستین نوشابه ‌ساز موفق ایرانی است. این شرکت ابتدا نمی ‌توانست نوشابه ‌هایش را بفروشد چرا که نوشابه به ذائقه ایرانیان نمی ‌خورد؛ در نهایت شرکت با توزیع رایگان این نوشابه‌ها جای خودش را در میان مردم باز کرد. با ورود به دهه ۵۰ شمسی، نوشابه دیگر در میان ایرانیان محبوب شده بود.در آستانه انقلاب در ايران 28 كارخانه نوشابه‌ سازي داير بود كه فعاليت اغلب آن ها به غير از كارخانه خوشگوار، متوقف شد. شركت شمس كه توليد كننده نوشابه‌ هاي الكلي بود نيز ورشكسته اعلام شد. پس از آن صاحب خوشگوار مشهد آن را از اداره ورشكستگي خريد. بعدها يك بنياد تعاوني فعال در كشور اين كارخانه را از صاحب خوشگوار خريد كه با آن ماء الشعير بسازد اما در سال1370 آن را به شركت مليكا [نخستين توزيع ‌كننده كوكاكولا پس از انقلاب] فروخت. كارخانه خوشگوار مشهد از سال 1336 كوكاكولا و فانتا را در استان خراسان توليد مي‌كرد اما با ممنوع شدن واردات عصاره اصلي نوشابه به اين كارخانه از فرمول «دكتر سرمد» براي توليد و ساخت نوشابه استفاده كرد.در آن دوران نوشابه‌های گازدار سنتی مثل لیموناد، به نام سینالگو تولید می ‌شد که بهداشتی نبود. بعد از دو سه ‌سال سر و کله کارخانه کوکاکولا و ساسان هم پیدا شد.کارخانه کوکاکولا محصول سوپرکولا و کارخانه ساسان نوشابه کانادادرای را وارد بازار کرد که به دلیل طعم پرتقالی ‌اش خیلی زود رشد کرد و محبوب شد. نوشابه ‌های دیگر مثل اسو، شوئپس، آلپاین و فانتا هم کم‌ کم وارد عرصه رقابت شدند که بعد از مدتی نتوانستند با زمزم یا ساسان مقابله کنند بنابراین یا تعطیل شدند یا در کارخانه زمزم و ساسان ادغام شدند.محصولات شرکت زمزم تا سال 57 تحت لیسانس شرکت‌ های خارجی تولید می ‌شد. پس از انقلاب کارخانه زمزم مصــادره شد و به ‌عنوان یک شـرکت مادر تخصصی زیر نظر بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی شروع به فعالیت کـرد. زمزم در سایت خود، درباره فعالیتش بعد از انقلاب به ماجرای قطع وابستگی به پپسی و کوکاکولا اشاره کرده و نوشته است: سال 1359 اقدام به ایجــاد واحــد تحقیق و توسعه نمودیـم که آزمایشگاه این واحد اردیبهشت 1360 شروع به فعـالیت کرد. این آزمایشگاه تلاش شبانه روزی خود را در جهت فرموله کردن و تهیه اسانس ها و مواد لازم جهت عصاره سازی متمرکز نمود و شهریور 1360 موفق به فرموله کردن عصاره پپسی و متعاقب آن عصاره پرتقالی گردید. شرکت زمزم جهت رهایی از وابستگی خارجی در زمینه مواد اولیه نیز اقداماتی را آغاز کرد که اولین قدم در این زمینه تغییر شیشه های نوشابه با آرم پپسی بود که به‌تدریج با قالب جدید با آرم زمزم به بازار عرضه شد. هم‌زمان، زمزم منابع تهیه عصاره خود را نیز تعویض نمود و خود را از قرارداد استعماری هر عصاره به مبلغ 300 دلار پپسی کولا رها و در عوض عصاره هــایی با قیمت بسیار ارزان‌تر تهیه کرد.

اقدامات دولت برای حذف نوشابه از سفره ها
اخذ مالیات از نوشابه های شیرین شده با قند مدت مدیدی است که در سراسر جهان از سوی دولت ها انجام می شود؛ زیرا اکثر آن ها به این نتیجه رسیده اند که این مواد فاقد ارزش تغذیه ای بوده و بر سلامت عمومی جامعه نیز اثرات مخربی بر جا می گذارند. تاکنون ۲۸ کشور مالیات مواد قندی را بر غذاها و نوشابه ها وضع کرده اند و تعداد دیگری از کشورها نیز این مالیات را پیشنهاد داده اند. سازمان بهداشت جهانی نیز در سال ۲۰۱۶ از اخذ مالیات بر نوشابه های قندی تا ۲۰ درصد قیمت و حتی بیشتر به منظور کاهش مصرف قند در سطح جوامع حمایت کرده است. در خاورمیانه شدیدترین نوع این مالیات در عربستان سعودی و امارات متحده عربی وضع شده است؛ به این صورت که در امارات مالیات ۵۰درصدی بر نوشابه های سودا و صد درصدی بر نوشابه های انرژی زا و دخانیات مقرر شده است. چند سال قبل شورای عالی سلامت مصوبه‌ای را در مورد ممنوعیت توزیع نوشابه در ادارات و اماكن دولتی به تصویب رساند كه براساس آن، همه سازمان‌ها و ادارات دولتی موظف شدند از توزیع نوشابه‌های گازدار در غذاخوری‌ها و جلسات خودداری كرده و به جای آن در مواقع لزوم از آب، دوغ‌های بدون گاز و كم‌ نمك و آبمیوه یا یك نوع میوه استفاده كنند.سال‌ها از تصویب این مصوبه می‌گذرد و همچنان نوشابه در بسیاری از ادارات و سازمان‌های دولتی توزیع می‌شود. همچنین سازمان غذا و دارو اعلام کرد که قند نوشابه‌ها تا ۱۰‌درصد کاهش پیدا کرده و قرار است پس از اقدامات کارشناسی، قند نوشابه‌ها از میزانی که حالا هست، کمتر شود اما فعلا خبری از تولید این نوشیدنی‌های کم‌ضرر نیست. سال گذشته نیز وزارت بهداشت لیستی را منتشر کرد که طبق آن صداوسیما نباید کالاهای آسیب‌رسان را تبلیغ کند اما از ابتدای فروردین ماه امسال تاکنون شاهد سرپیچی این رسانه بودیم و کالاهای آسیب رسان همچون نوشابه هنوز هم در تبلیغات هستند.طبق این دستور تبلیغ فرآورده‌های شیرین و نوشیدنی‌ها در رسانه ملی مانند انواع نوشابه گازدار با قند یا بدون قند، نوشابه گازدار طعم‌دار یا بدون طعم، رنگی و بدون رنگ، کم‌کالری، سبک (لایت، زیرو و...) و میوه‌ای، نوشابه انرژی‌زا و ورزشی، نوشیدنی مالت (ماءالشعیر) طعم‌دار، انواع نوشیدنی‌های میوه‌ای گازدار و بدون گاز با محتوای آب‌میوه ۲۵ درصد و کمتر، آب‌میوه‌ها، نکتارهای میوه و نوشیدنی‌های میوه‌ای گازدار، نوشیدنی‌های میوه‌ای بدون گاز، انواع شربت و نوشیدنی‌های غیرمیوه‌ای و تزئینی، انواع فرآورده‌ها از جمله فرآورده‌های مایع، منجمد و پودری در هر نوع بسته‌بندی و انواع پودر نوشیدنی فوری ممنوع است اما گویا صداوسیما نمی‌تواند از درآمد و سودهای کلان حاصل از تبلیغاتش بگذرد. منفعت زیاد صنعت نوشابه سازی باعث می‌شود تبلیغات فراوان با قیمت های گزاف پرداخت شود و این تبلیغات که چرخ بسیاری جاها مانند صدا و سیما و بیلبوردها را می چرخاند به این راحتی قابل حذف نیست.

/انتهای متن/
صاحب امتیاز و مدیرمسئول نشریات بین المللی خبر : حسین واحدی پور
License owner & Editor in Chief: HosseinVahedipour
Copyright © 2013 KHABAR International Publications Group. All rights reserved.