پاییز بوشهر زیر سایه ال‌نینو؛ باران بیشتر یا سیلاب؟

ال‌نینو مستقر شده و در حال تقویت است؛ پدیده‌ای اقلیمی که می‌تواند با تغییر الگوهای گردش جو و مسیر سامانه‌های بارشی، بر شرایط جوی ایران اثر بگذارد. با این حال، کارشناسان تأکید دارند که نمی‌توان افزایش بارش بوشهر را تنها به ال‌نینو نسبت داد.

زهرا راستگو، دکترای هواشناسی و معاون توسعه، پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات جوی اداره‌کل هواشناسی استان بوشهر، با اشاره به آخرین ارزیابی‌های مراکز اقلیمی جهان اظهار کرد: بر اساس پایش‌های جدید، دیگر صحبت از احتمال شکل‌گیری ال‌نینو نیست؛ این پدیده شکل گرفته، مستقر شده و در حال تقویت است.

وی افزود: طبق گزارش ۱۰ سپتامبر مرکز ملی پیش‌بینی محیطی آمریکا (NOAA)، احتمال وقوع ال‌نینوی بسیار قوی در پاییز و زمستان ۲۰۲۶-۲۰۲۷ بیش از ۹۰ درصد برآورد شده است. همچنین سازمان جهانی هواشناسی احتمال تداوم این پدیده تا فوریه ۲۰۲۷ را بسیار بالا ارزیابی کرده است.

راستگو با تأکید بر اینکه شدت ال‌نینو به‌تنهایی تعیین‌کننده میزان بارش ایران نیست، گفت: اثر این پدیده در ایران غیرمستقیم است و به زمان وقوع، الگوهای جوی و شاخص‌های اقلیمی دیگری مانند NAO و IOD و همچنین مسیر سامانه‌های بارشی بستگی دارد.

چشم‌انداز بارشی بوشهر در پاییز

معاون هواشناسی بوشهر با اشاره به پیش‌بینی فصلی سازمان هواشناسی کشور بیان کرد: در حال حاضر چشم‌انداز بارشی پاییز ۱۴۰۵ مساعدتر از نرمال است. بر اساس گزارش فصلی ۲۵ مرداد، برای مهر و آبان در بخش قابل توجهی از کشور بارش بیش از نرمال پیش‌بینی شده و در آبان، جنوب‌غرب کشور نیز در محدوده دارای سیگنال بارشی بالاتر از نرمال قرار دارد.

وی ادامه داد: از نیمه آذر، این سیگنال ضعیف‌تر می‌شود و میانگین بارش کشور بیشتر به محدوده نرمال نزدیک خواهد شد. بنابراین برای بوشهر می‌توان از وجود زمینه مناسب برای بارش در پاییز سخن گفت، اما هنوز نمی‌توان افزایش قطعی بارش استان در تمام فصل را اعلام کرد.

راستگو تأکید کرد: پیش‌بینی‌های فصلی ماهیتی احتمالاتی دارند و نمی‌توانند مقدار دقیق بارش یا زمان فعالیت سامانه‌های بارشی را از چند ماه قبل مشخص کنند؛ بنابراین ارزیابی‌ها باید با نزدیک شدن به زمان وقوع سامانه‌ها و بر اساس پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت به‌روزرسانی شود.

بارش بیشتر، لزوماً به معنای سیلاب نیست

معاون هواشناسی بوشهر درباره احتمال افزایش خطر آبگرفتگی و سیلاب نیز گفت: اگر بارش‌های بیش از نرمال به شکل رگبارهای شدید و کوتاه‌مدت رخ دهند، احتمال افزایش روان‌آب و خطر سیلاب وجود دارد، اما نمی‌توان وقوع سیلاب را به‌طور مستقیم به ال‌نینو نسبت داد.

وی افزود: مناطق کوهستانی و ارتفاعات شمال و شرق استان، دامنه‌ها، پایین‌دست حوضه‌های آبریز، مسیر مسیل‌ها و آبراهه‌های طبیعی و همچنین نقاط شهری با ضعف در شبکه دفع آب‌های سطحی، نیازمند توجه بیشتری هستند.

راستگو ادامه داد: ممکن است بارش شدید در بالادست رخ دهد و مناطق پایین‌دست با تأخیر تحت تأثیر افزایش روان‌آب قرار گیرند؛ بنابراین در مدیریت سیلاب باید کل حوضه آبریز و مسیر حرکت روان‌آب مورد توجه قرار گیرد.

احتمال افزایش دما هم وجود دارد

وی درباره اثر ال‌نینو بر دمای بوشهر نیز اظهار کرد: افزایش بارش لزوماً با کاهش دما همراه نیست و پیش‌بینی‌های فصلی نشان می‌دهد دمای هوا در پاییز در بسیاری از مناطق کشور بالاتر از نرمال خواهد بود.

معاون هواشناسی بوشهر افزود: برای نوار ساحلی خلیج فارس نیز در برخی ماه‌ها افزایش دما نسبت به نرمال پیش‌بینی شده است؛ بنابراین ممکن است بوشهر همزمان با بارش مناسب‌تر، میانگین دمای بالاتری را تجربه کند.

راستگو درباره وضعیت باد نیز گفت: نمی‌توان تنها بر اساس ال‌نینو درباره افزایش یا کاهش سرعت و جهت باد در بوشهر اظهارنظر کرد، زیرا الگوی باد استان به سامانه‌های فشار، وضعیت سامانه‌های بارشی، جریانات منطقه‌ای و شرایط خلیج فارس وابسته است.

توصیه به دستگاه‌های اجرایی بوشهر

وی با تأکید بر ضرورت آمادگی پیشگیرانه دستگاه‌های اجرایی گفت: مسیل‌ها، آبراهه‌ها و کانال‌های عبور روان‌آب باید پیش از ورود به فصل اصلی بارش بررسی و پاکسازی شوند و نقاط مستعد آبگرفتگی در شهرها و محورهای مواصلاتی نیز شناسایی شوند.

راستگو افزود: بررسی وضعیت پل‌ها، آب‌نماها و آبروهای جاده‌ای، کنترل ظرفیت شبکه دفع آب‌های سطحی و تجهیزات پمپاژ، پایش حوضه‌های آبریز، سدها و مخازن و آماده‌باش تجهیزات مدیریت بحران از دیگر اقدامات ضروری است.

آیا بارش بیشتر به کمک منابع آب می‌آید؟

معاون هواشناسی بوشهر درباره تأثیر بارش‌های پاییزی بر منابع آب استان گفت: افزایش بارش می‌تواند فرصت مهمی برای تقویت منابع آب باشد، اما شدت، زمان و مکان بارش به اندازه میزان آن اهمیت دارد.

وی توضیح داد: اگر بارش‌ها در طول فصل و در چند مرحله توزیع شوند، فرصت بیشتری برای نفوذ آب در خاک، تغذیه آبخوان‌ها، افزایش جریان رودخانه‌ها و ذخیره آب فراهم می‌شود؛ اما بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت می‌توانند بخش زیادی از آب را به روان‌آب تبدیل کرده و به جای تقویت منابع آب، موجب سیلاب و خسارت شوند.

راستگو در جمع‌بندی گفت: چشم‌انداز بارشی پاییز ۱۴۰۵ در بوشهر امیدوارکننده است، اما نباید آن را به معنای تضمین بارش فراوان یا پایان کم‌آبی دانست. از سوی دیگر، در صورت وقوع رگبارهای شدید، احتمال آبگرفتگی و روان‌آب نیز وجود دارد؛ بنابراین باید همزمان برای مدیریت سیلاب و استفاده حداکثری از فرصت بارش برای تقویت منابع آب استان آماده بود.