ساز کوک آواز در مهد هنر

زینب دانشور- «خبر جنوب»/ تقریبا همه شخصیت سیاهِ نمایش های خیابانی را می شناسند، شخصیتی فرودست که با چوب پنبه صورت خود را سیاه می کرد و با سازهای مطربی، آواز سر می داد. گفته می شود شیراز خاستگاه نمایش تخته حوضی یا سیاه بازی است که به آن شاه بازی هم می‌گفتند. قدیمی‌ترین دسته‌ای که کهنسالان شیراز از آن یاد می‌کنند، دسته «ملا آقایی» بوده است. «محمود خاقانی» از تأثرپیشگان قدیمی شیرازی و متولد ۱۲۹۵ می‌گوید: این گروه شخصیت سیاه هم داشته است.

از طرفی مدارک نشان می‌دهد که نمایش عروسکی شیراز که سابقه‌ای دیرینه‌ دارد، از نمایش عروسکی هند متأثر می‌شود؛ بنابراین ابتدا شخصیت سیاه وارد نمایش عروسکی شیراز می‌شود. نخستین بار سیاه به عنوان شخصیت فرعی در نمایش عروسکی پهلوان کچلک مشاهده می‌شود. پهلوان کچلک در تحولش به «جی جی ویجی» تبدیل می‌شود و در این تحول شخصیت سیاه نقش اصلی «جی جی ویجی» را به عهده می‌گیرد. شیرین‌کاری‌ها و گوناگونی طنازی او به شدت جلب توجه می‌کند و به دل می‌نشیند. بنابراین در تقلید از حضور او استفاده می کنند. به این ترتیب نمایش تخته حوضی در شیراز با تعریف جدیدش شکل می‌یابد. حالا سال هاست این شخصیت بامزه نمایش های خیابانی تنها در حوالی نوروز و آن هم نه با رسالت قدیمی، به میان مردم می آید و بعد از کاسبی نه چندان چشمگیر، از مقابل نظر مردم دور می شود. حالا معاون هنری، سینمایی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس از تلاش برای احیای این هنر بومی خبر داد و گفت: در حال برنامه ریزی برای برگزاری جشنواره سیاه بازی یا نمایش های روحوضی در شیراز هستیم.

سید رسول موسوی نژادیان در گفت و گو با «خبر جنوب» و در پاسخ به اعلام برنامه های هنری تا قبل از شروع ماه محرم و صفر گفت: فعالیت های مختلفی و در حوزه های متنوع تعریف شده که در حال اجرا و برنامه ریزی است.

وی با اشاره به این که مجوز اجراهای صحنه ای موسیقی در شیراز و دیگر شهرستان های متقاضی فارس تا چند روز قبل از آغاز ماه محرم و صفر داده شده بیان کرد: در این خصوص تقریبا اکثر شب ها شاهد اجراهای موسیقی سنتی، محلی و پاپ با حضور خواننده های مطرح ملی کشور در تالار حافظ و تالار احسان خواهیم بود.

معاون هنری ارشاد فارس افزود: در حوزه تئاتر نیز با توجه به فعالیت های درخشان و پررنگ هنرمندان طی سال گذشته، می توان ادعا کرد که تئاتر در فارس به قوت خود در حال ادامه فعالیت است.

موسوی نژادیان با اشاره به این که هم اکنون سه نمایش در بخش کودک و بزرگسال در هنرشهر آفتاب، سالن استاد لایق و سالن استاد هودی روی صحنه است ادامه داد: در طول ماه محرم و صفر نیز نمایش هایی که در قالب شاد نباشند امکان اجرا دارند.

وی اظهار کرد: با توجه به این که در آستانه اعیاد قربان و غدیر هستیم نیز برنامه های متنوعی پیش بینی شده که تولید آثار در زمینه هنرهای تجسمی، تئاتر و موسیقی در مرکز استان و شهرستان ها از جمله آن هاست.

معاون هنری ارشاد از برگزاری تئاتر استانی بعد از ماه های محرم و صفر خبر داد و گفت: در بخش تئاتر طی سال گذشته هنرمندان ما خوش درخشیدند و این عملکرد آن ها موجب تغییرات خوبی در شورای نظارت شد.

موسوی نژادیان افزود: به این ترتیب روند صدور مجوز و بازخوانی آثار و اجراها سرعت بالایی گرفت و همین باعث شد که تعداد آثار تولید و اجرا شده هنرمندان بسیار قابل توجه باشد.

وی ادامه داد: به این ترتیب امسال در جشنواره تئاتر استانی شاهد حضور 100 اثر خواهیم بود که این گواهی است بر اتفاقات خوبی که در تئاتر استان فارس در حال رخ دادن است.

موسوی نژادیان گذری بر موفقیت های هنرمندان در این حوزه زد و گفت: سال گذشته نمایش موفق اسب قاتلین از فارس نه تنها به عنوان تئاتر برتر جشنواره بین المللی تئاتر فجر معرفی شد بلکه توانست به عنوان نماینده ایران جوایزی در جشنواره های تونس کسب کند.

وی بیان کرد: نمایش ایلخونی نیز نمایش برتر جشنواره منطقه ای فجر شناخته شد و هر دو نمایش ها هم اکنون در جای جای ایران در حال اجرا هستند.

معاون هنری ارشاد فارس از کسب عنوان طوبی زرین هنرمندان استان در جشنواره هنرهای تجسمی خبر داد و گفت: فارس در بخش تجسم و هنر، استان برتر کشور شناخته شد و در بخش مستند جشنواره هنرهای تجسمی نیز صاحب عنوان شدیم.

موسوی نژادیان در پاسخ به این که برخی فعالیت های هنری و ادبی مدت هاست راکد مانده و نیازمند فعالیت دوباره است گفت: در حوزه نمایش به دلیل این که فضایی تحت عنوان پاتوق هنرمندان پیش بینی نشده بود فعالیت هایی چون تئاترهای روحوضی و نمایشنامه خوانی، دچار رکود بود که به همین منظور برنامه هایی را در دست اجرا داریم.

وی با بیان این که در هفته های آینده برنامه شب هنرمندان به صورت هفتگی برگزار می شود افزود: در این برنامه از اساتید و فعالان هر هنر دعوت و هنرمندان آن رشته را دور هم جمع خواهیم کرد.

 معاون ارشاد فارس اظهار کرد: به این ترتیب مثلا یک هفته نمایشنامه خوانی با حضور پیشکسوتان و هنرمندان را خواهیم داشت و در هفته بعد از بزرگان هنرهای تجسمی دعوت خواهیم کرد.

موسوی نژادیان شکل گیری تجمعات هنرمندان و تبادل نظر و اندیشه آن ها را از اهداف این برنامه خواند و گفت: مقدمات این برنامه فراهم شده و امیدواریم به زودی شاهد اجرای آن باشیم.

وی از تشکیل برنامه ای با عنوان «پاتوق هنرمندان» و نمایشنامه خوانی خبر داد و بیان کرد: از آن جا که نمایشنامه جذابیت زیادی دارد در پاتوق هنرمندان نمایشنامه هایی که ظرفیت اجرا دارد بازخوانی خواهد شد.

معاون هنری و سینمایی ارشاد فارس همچنین عنوان کرد: از آن جا که شیراز خاستگاه سیاه بازی و تئاترهای روحوضی است پیشنهاد اجرای جشنواره سیاه بازی و تئاترهای روحوضی داده شده و طرح اجرای آن نیز آماده ارائه است.

موسوی نژادیان در پایان عنوان کرد: این هنر که مدت هاست به ایام نوروز و مناسبت های خاص محدود شده نیازمند احیاست و با توجه به حضور هنرمندان قدیمی در این زمینه امیدواریم بتوانیم با کمک سایر استان ها و اجرای جشنواره سیاه بازی به ادامه جریان این هنر کمک کنیم.