ادبیات زنانه و تبلور مولفه‌های متمایز در آثار سیمین‌دخت وحیدی

محمد مرادی عصر سه‌شنبه در حاشیه دومین نشست تخصصی «باغ تماشا» با محوریت بررسی جایگاه سیمین‌دخت وحیدی و نقش زنان در شعر انقلاب اسلامی بیان کرد: یکی از پیامدهای مهم اتفاقات اجتماعی پس از انقلاب در ایران، تغییر وضعیت شعر زنان و شاهد بودن تکثر، چندصدایی و ظهور شاعران متعدد زن بوده است که این حضور در جریان‌های مختلف از جمله شعر انقلاب، مضامین دفاع مقدس و مذهبی تا جریان‌های آزاد و گونه‌های مختلف ادبی به‌وضوح دیده می‌شود.

وی در ادامه بیان کرد: اگرچه منتقدان همواره بحث نبود نوع مشخصی از «ادبیات زنانه» را مطرح کرده‌اند، اما قطعیت وجود جریان‌های فعال در شعر زنان و برخورداری از مولفه‌های خاص در آثار آن‌ها انکارناپذیر است.

مرادی با اشاره به تجربیات ادبی زنان افزود: در میان شاعران فعال در جریان ادبیات انقلابی، سیمین‌دخت وحیدی در چند دهه گذشته جایگاه ویژه‌ای داشته است که اگر مولفه‌های برجسته آثار وی را بررسی کنیم، چندین ویژگی متمایز در کارش نمایان است.

عضو هیات علمی دانشکده زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز ادامه داد: یکی از این ویژگی‌ها تنوع قالبی است که سیمین دخت وحیدی به‌ویژه در قالب غزل به موفقیت‌های چشمگیری دست یافته است.

وی در ادامه توضیح داد: از منظر معنایی نیز سیمین دخت وحیدی با مضامین مذهبی و به‌ویژه بحث انتظار در کنار دفاع مقدس فعالیت کرده و در عین حال در حوزه شعرهای عاشقانه و تجربه‌های فردی نیز توانایی‌های خاص خود را به نمایش گذاشته است.

مرادی تصریح کرد: این شاعر توانمند در زمینه وزن‌های شعری و تنوع وزنی توجه بسیار ویژه‌ای دارد و ردیف را در شعر خود با کارکردی بسیار مناسب به‌کار می‌گیرد.

وی بیان کرد: سیمین‌دخت وحیدی از جمله شاعران بسیار تاثیرگذار در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ است که با وجود کمبود شاعران زن در مضامین انقلابی در آن دوران، نقش بسیار موثری در تشویق شاعران نسل بعد و معرفی آن‌ها به جامعه ادبی ایفا کرده است.

بازخوانی جایگاه سیمین‌دخت وحیدی در جریان شعر زنان

استاد دانشگاه زبان و ادبیات فارسی کاشان در این نشست با اشاره به جایگاه ویژه سیمین‌دخت وحیدی در ادبیات معاصر، بر توانایی او در پیوند میان تعهد اجتماعی و خلاقیت هنری تاکید کرد و گفت: شعر وحیدی با تکیه بر ۴ مرحله اصلی دیدن، تکوین صدا، تحول تخیل و ادراک متفاوت، توانسته است تجربه‌هایی نو را به جهان ادبیات اضافه کند.

حسنا محمدزاده افزود: یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های آثار سیمین‌دخت وحیدی، حضور هم‌زمان مضامین مذهبی، دفاع مقدس و آرمان‌های انقلاب در کنار تجربه‌های شخصی و عاطفی است.

وی خاطرنشان کرد: زبان ایشان با وجود سادگی و روانی و برخورداری از موسیقی درونی، همواره با معنایی تازه همراه است و این سادگی تنها زمانی ارزش هنری می‌یابد که پشت آن، روایت جدیدی نهفته باشد.

محمدزاده در ادامه اظهار کرد: این شاعر توانست میان تعهد به مسائل روز و آفرینش ادبی پیوندی استوار برقرار کند و حتی در مواجهه با شکست‌ها، با بیانی حماسی و در عین حال خلاقانه سخن بگوید.

وی با اشاره به تنوع نقش زن در آثار سیمین دخت وحیدی گفت: در شعر وی، زن گاه در مقام موضوع قرار می‌گیرد و گاه در مقام تجربه‌گر روایت؛ اما در هر ۲ حالت، این تجربه‌ها با ادبیات حرفه‌ای گره خورده‌اند.

وی برای آینده ادبیات زنان اظهار امیدواری کرد که هدف نهایی شاعران باید بازتاب آنچه از جهان دریافت می‌کنند،باشد تا از طریق شعر، پنجره‌هایی به سوی حقیقت باز کنند و امکان مشاهده چیزهایی را فراهم آورند که پیش از این در جهان دیده نشده است.

شاعر، پژوهشگر و مدرس دانشگاه جهرم نیز در این نشست با تحلیل لایه‌های پنهان ادبیات دوران معاصر اظهار کرد: زبان شعری سیمین دخت وحیدی فراتر از توصیفات ساده، حامل پیام‌های اجتماعی و اعتراض‌های معنادار در جهت حقوق و جایگاه زنان بوده است.

عبدالرضا کوهمال جهرمی بیان کرد: او با نگاهی متفاوت، زنان را به نقش‌های بزرگ تاریخی فرامی‌خواند و با استفاده از مفاهیمی همچون اقتدای زینبی، به زنان دوران جنگ پیام می‌داد که حضور در میدان دفاع، ضرورتی مقدس و وظیفه‌ای است که باید با تمام وجود به انجام رساند.

وی با تاکید بر اهمیت حفظ این میراث ادبی، اظهار کرد: اشعار این دوره، سندی تاریخی برای اثبات حضور فعالانه زنان در تاروپود انقلاب هستند و این که در آن زمان، انجمن‌های تخصصی برای شاعران زن شکل گرفت، نشان‌دهنده اهمیت و نقش کلیدی آن‌ها در تاریخ فرهنگی و اجتماعی ایران است.

سیمین‌دخت وحیدی سال ۱۳۱۲ در «جهرم» فارس به دنیا آمد.

او در حوزه‌ هنری، آموزش و پرورش و تربیت معلم خدمت کرد.

در پایان مراسم از یادنامه زنده‌یاد نصرالله مردانی رونمایی شد.